« Blog

Wanneer vergeving (niet) bevrijdt

De pijn is uit haar ogen af te lezen. Jarenlang is haar onrecht aangedaan, zijn haar grenzen overschreden en heeft ze gezwegen uit angst. Ze was te jong om te begrijpen wat haar was aangedaan en voelde zich tegelijk zelf vies en schuldig.

En nu, nu ze de moed heeft gevonden zich uit te spreken, komt er bovenop die pijn een tweede klap. ‘Je moet vergeven’. Wat bedoeld is als geestelijke raad, voelt als een loden last. Alsof de pijn die haar is aangedaan niet genoeg was, wordt nu het gebrek aan vergeving als een persoonlijk falen op haar bord gelegd. De opdracht om te vergeven wordt een stok waarmee ze opnieuw geslagen wordt.

Het is een van de meest kernachtige en tegelijk meest misbruikte thema’s binnen het christelijk geloof: vergeving. Jezus zegt het toch? Als Petrus met het schappelijke idee van zevenmaal vergeven komt, vraagt Jezus hem oneindig veel te vergeven. Zeventig maal zeven. (Mat. 18)

Dit Bijbelvers is in de handen van daders, of in de mond van onwetende omstanders, een wapen geworden. Het wordt gebruikt om slachtoffers te dwingen de bladzijde om te slaan, terwijl de wond nog openligt. ‘Gewoon vergeven en vergeten’, alsof het een simpele knop is die je omzet. Verantwoordelijkheid voor herstel wordt volledig bij het slachtoffer gelegd. De dader kan vrijuit gaan, zonder ook maar een spoor van berouw.

Het herstel wat hier gezocht wordt, is vaak vooral het wegmaken van de confrontatie met een ingrijpend verhaal. Bevrijding voor slachtoffer wordt gepredikt, maar er wordt vooral ook verlangt naar rust voor iedereen, niet in de eerste plaats voor slachtoffers.

Maar als we verder lezen in Matheus 18, vertelt Jezus een gelijkenis die een cruciaal licht op de zaak werpt. Het verhaal van de man die een onbetaalbare schuld krijgt kwijtgescholden, maar vervolgens zijn eigen schuldenaar voor een klein bedrag de keel dichtknijpt. Wat opvalt, is dat de eerste man op zijn knieën valt en smeekt om geduld. Er is een moment van erkenning, van berouw. En wanneer hij zelf die genade niet doorgeeft aan zijn schuldenaar die óók smeekt, wordt de koning woedend.

Hierin schuilt een belangrijke les. Jezus leert ons niet dat vergeving een soort ‘gratis uitrijkaart’ is voor onrecht. Gods roep om vergeving, gaat altijd samen met de roep aan daders om verantwoordelijkheid te nemen, te erkennen en berouw te tonen. Denk aan Zacheüs die het viervoudige van wat hij anderen heeft afgenomen vergoedt, nadat hij genade vindt bij Jezus. Daders die hun eigen heling bij Jezus vinden, zullen juist voorbeelden worden in het erkennen en genoegdoening geven ver voorbij het eigen belang. Waar geen berouw is, wordt vergeven heel lastig, al gun ik je ook dan haar bevrijdende kracht.

Als dit de uitdaging is waar je voor staat. Je draagt een zware last van diepe schade en weet dat echte erkenning er niet in zit. Mag ik je dan vertellen dat vergeving vele gradaties kent en er in ieder geval een groot onderscheid is tussen vergeving en verzoening?

• Vergeving is in de eerste plaats een proces in jezelf. Het is het loslaten van de wrok en de bitterheid die jou van binnen opvreten. Een proces welke op gang kan komen als beschuldigen en het uitten van woede ook hun eerlijke plek hebben gekregen. Het is een keuze om niet langer toe te staan dat het onrecht van een ander jouw hart vergiftigt. Dit is bevrijdend voor jou, onderdeel van een helend proces. Vergeving ontkent of verzwijgt niet, het is kiezen om los te laten.
• Verzoening, het herstellen van de relatie, is iets anders. Verzoening vraagt om twee partijen. Het vraagt om berouw, om een erkenning van het aangedane onrecht en een oprechte wil om te veranderen van de kant van de dader. Zonder dat is verzoening onmogelijk en zelfs onveilig. Jezelf openstellen voor iemand die keer op keer grenzen overschrijdt zonder spijt, is geen heiligheid. Dat is zelfbeschadiging.
  
  

Jezus, die zelf het ultieme voorbeeld is van vergeving als Hij aan het kruis hangt, wijst een weg. Hij vraagt ons en schenkt zijn Geest om ons hart vrij te maken van haat. Een bovennatuurlijke weg en soms zware strijd is. Maar Hij vraagt ons niet om te doen alsof er niets gebeurd is en de deur wagenwijd open te zetten voor meer pijn als er geen sprake is van oprecht berouw.

De weg van vergeving is vaak een eenzaam en moeilijk pad. Waar deze weg wordt gepresenteerd als quick fix is dit vaak extra verzwarend. Op de weg van vergeving mag je God uitnodigen. De God die het onrecht ziet en die jou de kracht kan geven om los te laten, niet om de ander goed te praten, maar om jezelf te bevrijden.

Als Jezus het verhaal van Matheus 18 verteldt aan Petrus, is dit in een bepaalde context. De grote sterke Petrus, in staat zijn recht te halen, krijgt dit verhaal eerst te horen. Als je slachtoffer bent van jarenlang groot onthechtend onrecht, plaats jezelf dan niet meteen in dit verhaal als degene die zelf een nog grotere schuld had bij de Koning. Maar mag ik je wel dit aanreiken: Ook bij jou mag het beginnen met dat je zelf aangenomen wordt. Erkend en geliefd door je hemelse Vader. Vergeven en loskomen van wrok hoef je niet op eigen kracht te doen. Hij wil helen, herstellen en je weer oprichten, zodat je in Hem de kracht vindt, los te komen van dat wat jou van binnen verteert.

Waar worstel jij als het gaat om vergeving? En durf je het onderscheid te maken tussen de bevrijding van vergeven en de (soms onmogelijke) weg van verzoening?